Europeanen hebben altijd al meer gespaard dan Amerikanen. Sinds het begin van de pandemie sparen Europese huishoudens zelfs nog meer dan normaal, waarbij een aanzienlijk deel in cash is ondergebracht. Sinds begin 2020 hebben Europeanen nog eens 2,8 biljoen euro toegevoegd aan hun spaarsaldo’s die ze aanhouden in cash of met cash vergelijkbare instrumenten. De totale cashvoorraad is daardoor opgelopen tot 12,4 biljoen euro.
België vormt geen uitzondering op deze trend: de spaarquote van Belgische huishoudens, uitgedrukt als percentage van het beschikbare inkomen, bedraagt 13%, tegenover 3% in de VS. Het feit dat zo’n groot deel van de spaargelden in cash is belegd, betekent een aanzienlijk verlies voor individuele spaarders en brengt de financiële resultaten die hen gegund zijn, in gevaar. Hoewel de rentetarieven op cash nu hoger liggen dan de armzalige niveaus zoals die gedurende een groot deel van het afgelopen decennium te zien waren, blijft de reële rente op cash laag, wat komt doordat de inflatie nu veel hoger is.
De aandelenmarkten hebben daarentegen de afgelopen jaren veel sterkere rendementen opgeleverd, gestimuleerd door sterke bedrijfswinsten nu nieuwe technologieën de wereld veroveren. Door in cash te blijven zitten, lopen particulieren het risico het groeipotentieel op lange termijn van beleggen in aandelen mis te lopen, evenals de kans om te zorgen voor een comfortabelere financiële toekomst. Aandelen presteren doorgaans ook beter dan andere activa in tijden van hoge inflatie, aangezien het in het algemeen de verwachting is dat de omzet van bedrijven meegroeit met de stijgende prijzen.
Hoge spaarquotes in cash vormen ook een tegenwind voor de Belgische economie. De keerzijde van een hoge spaarquote van huishoudens is immers een lagere consumptie, wat schadelijk is voor de economische activiteit, tenzij deze spaargelden via beleggingen naar bedrijven toevloeien. Opgespaard vermogen dat in cash wordt aangehouden, ondersteunt de bedrijfsinvesteringen niet. Sinds de pandemie zijn zowel de consumptie als de bedrijfsinvesteringen in België (en in de rest van de eurozone) aanzienlijk minder gegroeid dan in de VS.
Ten slotte kunnen hoge spaartegoeden schadelijk zijn voor de politieke samenhang die ten grondslag ligt aan de Europese Unie. Het feit dat relatief weinig Europese huishoudens profiteren van de groei op de aandelenmarkt draagt bij aan de toename van vermogensongelijkheid en politieke ontevredenheid, wat een vruchtbare voedingsbodem vormt voor populisten om hierop in te spelen.
We moeten de situatie daarom ombuigen van een ‘verlies-verlies-verlies’-situatie naar een ‘win-win-win’-situatie. Als huishoudens geholpen worden om hun kostbare spaargeld beter te laten renderen, komt dat ten goede aan hun financiële doelstellingen – waaronder het realiseren van een comfortabel pensioen. Tegelijk stimuleert dit ook de bedrijfsinvesteringen die in deze snel veranderende wereld zo dringend nodig zijn, wordt de groei nieuw leven ingeblazen en verwijdert dit de basis voor de aantrekkingskracht van populisten.
Het is nu tijd om in actie te komen
Hoewel de noodzaak duidelijk is om de spaarkwestie aan te pakken, is de vraag hoe dit moet gebeuren. Om deze vraag te helpen beantwoorden, heeft J.P. Morgan Asset Management opdracht gegeven voor een onafhankelijk onderzoek naar de houding en het gedrag van huishoudens in heel Europa, waaronder een representatieve steekproef onder 2.000 respondenten uit België. De Belgische resultaten, die hieronder worden toegelicht, zijn opvallend en maken overduidelijk waarom beleidsmakers en alle betrokkenen in de sector dringend moeten samenwerken om verandering teweeg te brengen.
Een onderzoek naar de houding van Belgische huishoudens ten aanzien van sparen en beleggen
Dit artikel is gebaseerd op gegevens uit een onderzoek in opdracht van J.P. Morgan Asset Management, uitgevoerd in samenwerking met Opinium, om inzicht te krijgen in het spaargedrag van Europese huishoudens.
Het onderzoek omvatte een representatieve steekproef onder 2.000 volwassenen in de leeftijd van 18 tot 65 jaar in België, als onderdeel van een breder onderzoek onder 17.000 volwassenen in negen Europese landen. Het praktijkonderzoek vond plaats in de tweede helft van juli 2026.
Wat hebben we ontdekt?
Belgen hebben vertrouwen in hun pensioensituatie
Een van de eerste vragen die we aan de Belgische respondenten stelden, was of ze vertrouwen hadden in hun financiële toekomst en, in het bijzonder, in de levensstandaard die ze na hun pensionering zouden hebben. Uit de antwoorden blijkt dat Belgen over het algemeen vertrouwen hebben in hun pensioensituatie. Meer dan twee derde van de respondenten gaf aan op zijn minst enigszins vertrouwen te hebben dat ze zich na hun pensionering de gewenste levensstandaard zullen kunnen veroorloven. Dit percentage ligt hoger dan het Europese gemiddelde.
Dit vertrouwen strekt zich ook uit tot hun eigen beleggingsbeslissingen. Twee derde van de respondenten gaf aan dat ze op zijn minst enigszins vertrouwen hebben in het nemen van beslissingen over hoe ze hun geld moeten beleggen.
Mensen verwachten dat een particuliere pensioenvoorziening noodzakelijk zal zijn...
Uit onze enquête blijkt dat minder dan 20% van de respondenten verwacht voornamelijk op een staatspensioen te kunnen vertrouwen om hun pensioen te financieren, wat onder het Europese gemiddelde ligt en begrijpelijk is. De Belgische staatsschuld is relatief hoog, de bevolking vergrijst snel en de overheid staat onder druk door andere uitgaven, zoals toezeggingen voor hogere defensie-uitgaven en het moderniseren van verouderde infrastructuur.
In totaal zegt meer dan 60% van de respondenten dat ze voor de financiering van hun pensioen voornamelijk vertrouwen op particuliere voorzieningen en bedrijfspensioenen. Wat echter zorgwekkend is, is dat 40% van de respondenten, op de vraag of ze momenteel pensioen opbouwen in een van deze twee niet-overheidsregelingen, antwoordde dat dit niet het geval is.
…maar velen hebben geen plan
Vervolgens vroegen we huishoudens of ze een spaarplan volgden om hun pensioendoelstellingen te halen. Minder dan 30% heeft een duidelijk plan waarvoor ze actief sparen. En 43% van de respondenten is er nog niet over gaan nadenken of heeft er wel over nagedacht, maar nog geen actie ondernomen. Als dit beperkt zou blijven tot de jongste respondenten in onze steekproef, zou dat begrijpelijk zijn, aangezien zij nog tientallen arbeidsjaren voor zich hebben om het roer om te gooien. De planningskloof strekt zich echter uit tot Generatie X, de 46- tot 61-jarigen die zich qua sparen nu in hun piekjaren bevinden, op een moment dat de tijd om een aanzienlijk pensioenkapitaal op te bouwen snel afneemt. Binnen deze groep is 18% nog niet begonnen met nadenken over een spaarplan voor het pensioen. Het uitstellen van een plan in dit stadium kan het aanzienlijk moeilijker maken om een pensioentekort weg te werken.
Er moet echter worden opgemerkt dat Belgische huishoudens meer lijken te plannen dan veel van hun Europese tegenhangers.
Het vertrouwen in beleggen staat haaks op de beslissingen die worden genomen
De huidige vermogenssamenstelling van Belgische spaarders, gebaseerd op onze enquête en op getotaliseerde nationale gegevens, lijkt niet optimaal. Bovendien wijst onze analyse van de drijfveren achter spaarbeslissingen erop dat de keuzes van veel huishoudens wellicht niet de resultaten opleveren die zij verwachten.
We belichten drie belangrijke redenen waarom Belgische spaarders uiteindelijk teleurgesteld zouden kunnen raken:
- Ze beleggen te veel in cash en beseffen niet welke risico’s daaraan verbonden zijn.
- Door hun terughoudendheid om in aandelen te beleggen, is hun pensioenspaargeld onevenredig sterk gericht op activa met een laag rendement.
- Ze zijn te optimistisch over de toekomstige rendementen van hun grootste bezit, namelijk vastgoed.
#1 Geldillusie: cash
De aantrekkingskracht van cash komt deels voort uit angst…
We hebben de respondenten gevraagd waar ze hun geld in beleggen dat niet nodig is voor noodgevallen, om zo inzicht te krijgen in de beleggingsvormen die ze gebruiken voor vermogensopbouw op middellange tot lange termijn. Van de respondenten gaf 36% aan dat ze het grootste deel van hun ‘niet-noodgeval’-geld in cash aanhouden, terwijl slechts 12% het grootste deel in aandelen heeft belegd.
Dit resultaat komt overeen met wat de totale gegevens voor België laten zien: cash en spaardeposito’s vertegenwoordigen maar liefst 30% van het financiële vermogen van Belgische huishoudens.
Vervolgens hebben we nader onderzocht waarom aandelen worden gemeden. Bijna 40% van de respondenten gaf aan dat het belangrijkste struikelblok het risico op verlies is. Nog zorgwekkender is dat 46% aangaf nog nooit te hebben overwogen om in aandelen te beleggen, of niet weet hoe dat moet.
Een andere opmerkelijke bevinding was de populariteit van cryptovaluta als spaarvorm, met name bij de jongste generatie. Dit suggereert dat er wel degelijk risicobereidheid bestaat, maar dat deze tot op zekere hoogte wordt gekanaliseerd naar speculatieve in plaats van productieve activa.
…en deels vanwege een gebrek aan financiële kennis
Een gebrek aan financiële kennis kwam duidelijk naar voren in de antwoorden op onze volgende vraag: „Als u nadenkt over sparen voor uw pensioen op de lange termijn, welke van de volgende opties biedt volgens u dan het beste rendement op uw geld?” Bijna 20% van de respondenten gaf aan te denken dat cash waarschijnlijk het beste rendement zou opleveren, tegenover slechts 12% die voor aandelen koos.
Deze antwoorden zouden begrijpelijk zijn geweest als we net een aantal jaren van stagnatie op de aandelenmarkt of een grote correctie hadden meegemaakt. Maar de realiteit is dat deze antwoorden niet overeenkomen met de praktijkervaringen van beleggers.
Huishoudens denken wellicht dat cash een goed rendement oplevert, omdat de rente op spaarrekeningen is gestegen van 0,30% vóór de coronacrisis tot 3,60% op het hoogtepunt in 2024. Een andere factor kan zijn wat economen de ‘geldillusie’ noemen, namelijk het niet rekening houden met de impact van inflatie. Als de nominale rente bijvoorbeeld 3% bedraagt, ontvangt een huishouden mogelijk 3 euro op zijn bankrekening voor elke 100 euro die het spaart. Als de prijzen van de goederen en diensten die het huishouden koopt echter ook met 3% zijn gestegen, is het huishouden er niet beter op geworden. Veel spaarders hebben wellicht niet ingezien dat hogere nominale rentes niet noodzakelijkerwijs een hoger reëel rendement betekenen wanneer de inflatie hoog is. Op dit moment bedraagt de rente op uitstaande deposito’s 2,10%, terwijl de Belgische inflatie boven de 4% ligt. Daardoor daalt de waarde van de huidige spaargelden in reële termen.
Dit gebrek aan kennis is schadelijk voor de financiële gezondheid van spaarders. Een storting van 100 euro op een spaarrekening begin 2020 is nu nominaal 109 euro waard, maar na correctie voor inflatie slechts 87 euro. Als een Belgische spaarder diezelfde 100 euro in wereldwijde aandelen had belegd, zou dat bedrag nu nominaal 194 euro waard zijn en reëel 155 euro.1
#2 Geldillusie: vertrouwen op particuliere pensioenen voor de oude dag
Uit onze enquête blijkt dat Belgische huishoudens zeer optimistisch zijn over het rendement dat ze met hun particuliere pensioenen kunnen behalen. Ongeveer een kwart (24%) van de respondenten in ons onderzoek is van mening dat hun pensioenfonds het beleggingsinstrument is met het beste rendementspotentieel, wat impliceert dat Belgische huishoudens aanzienlijk hogere verwachtingen hebben van hun pensioenfondsen dan huishoudens in andere Europese landen. Dit optimisme gaat ook gepaard met een sterk uitgesproken vertrouwen in private pensioenvoorzieningen om de oude dag te financieren.
Een belangrijk punt is dat, volgens nationale totale gegevens van de Nationale Bank van België, verzekerings- en pensioenproducten slechts 18% van het financiële vermogen van Belgische huishoudens uitmaken, wat relatief laag is in vergelijking met andere Europese landen. Een ander punt is waarin deze private pensioenactiva zijn belegd. Levensverzekeringen vertegenwoordigen 53% van dit vermogen. Net als in landen zoals Frankrijk is dit beleggingsinstrument verdeeld over producten van tak 21 (kapitaalgarantie met vast rendement) en tak 23 (beleggingsverzekering met marktblootstelling). Ondanks de gunstige marktomstandigheden die beleggers hebben gestimuleerd om voor tak 23 te kiezen, blijven spaarders sterk de voorkeur geven aan producten van tak 21, die 65% van de levensverzekeringsmarkt vertegenwoordigen.2 Gemiddeld bieden producten van tak 21 (met kapitaalgarantie) momenteel een gegarandeerd rendement van ongeveer 2,0% tot 2,9%. In totaal hebben Belgische huishoudens meer dan een derde (36%) van hun financieel vermogen ondergebracht in cash en zeer laagrentende activa3, op basis van de nationale totale gegevens voor België.
Een positief punt is echter dat aandelen 25% van het financiële vermogen van Belgische huishoudens uitmaken, wat een relatief hoog percentage is in vergelijking met andere Europese landen. Wanneer we de beleggingsproducten binnen de levensverzekeringsmarkt meerekenen, bedraagt het belang in risicovolle activa bijna 30% van het financiële vermogen van Belgische huishoudens. Wij zijn van mening dat dit het lage aandeel van pensioen- en verzekeringsproducten gedeeltelijk compenseert.
#3 Geldillusie: vastgoed
Op de vraag welk vermogensbestanddeel waarschijnlijk het beste rendement op lange termijn zou opleveren, noemde 19% van de respondenten vastgoed. Dit optimisme komt tot uiting in de verwachtingen voor de huizenprijzen: meer dan 60% van de respondenten denkt dat de prijzen de komende 20 jaar evenveel zullen stijgen als in de afgelopen 20 jaar, of zelfs meer. Gezien het huidige renteverloop achten wij dit onwaarschijnlijk.
Dit sterke optimisme is duidelijk uitgesprokener dan in andere Europese landen en vloeit waarschijnlijk voort uit de ervaringen van huiseigenaren met prijsstijgingen. De uitdrukking ‘een baksteen in de maag’ weerspiegelt de vastgoedcultuur in België. Het land heeft een eigenwoningbezit van 71%, een van de hoogste percentages in Europa. Bovendien zijn de huizenprijzen in België de afgelopen 20 jaar met 94% gestegen, wat neerkomt op een jaarlijks rendement van 3,4%, ruim boven het gemiddelde van de eurozone van 1,7%.
Het is nu tijd om in actie te komen
Belgische huishoudens hebben sinds het begin van de pandemie 85 miljard euro toegevoegd aan hun spaarsaldo’s die ze aanhouden in cash of met cash vergelijkbare instrumenten. Als deze 85 miljard euro in de wereldwijde aandelenmarkt was belegd, zou dat bedrag nu gegroeid zijn tot 164 miljard euro. In plaats daarvan staat er op depositorekeningen nu slechts 92 miljard euro. De combinatie van angst en een gebrek aan financiële kennis heeft Belgische huishoudens alleen al in de afgelopen zes jaar naar schatting 72 miljard euro gekost. Zonder ingrijpen zal dit bedrag blijven stijgen.
Belgische huishoudens sparen veel, maar ze houden een te groot deel van dit spaargeld aan in cash. Dit is schadelijk voor de financiële situatie van huishoudens en ontneemt de Belgische economie bovendien het kapitaal dat nodig is om in de moderne wereld te floreren. Het is nu tijd om in actie te komen.
Zoals we in ons pan-Europese artikel hebben uiteengezet, kunnen beleidsmakers putten uit succesvolle initiatieven elders om huishoudens te helpen de overstap te maken van sparen naar beleggen.